दिपेश श्रेष्ठ, काठमाडौं । नेपाली आधुनिक तथा चलचित्र सङ्गीतको इतिहासमा महिला स्वरको चर्चा गर्दा अग्रपंक्तिमा आउने नाम हो— अन्जु पन्त। भावनालाई स्वरमार्फत जीवन्त बनाउने क्षमताकी धनी अन्जु पन्तले दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि नेपाली सङ्गीतलाई निरन्तर समृद्ध बनाउँदै आएकी छिन्। हजारौँ गीत, सयौँ चलचित्र र विश्वका दर्जनौँ मञ्चमा उनको उपस्थितिले उनलाई केवल सफल गायिका मात्र होइन, नेपाली सङ्गीतको भरोसायोग्य पहिचान बनाएको छ।
गायिका अन्जु पन्तको जन्म वि.सं. २०३७ असार १० गते नेपालको तेह्रथुम जिल्लामा भएको हो। उनका बुबा जयबहादुर पन्त र आमा मनमाया योन्जन पन्तबाट साधारण पारिवारिक परिवेशमा जन्मिएकी अन्जु तीन बर्षको उमेरमा काठमाडौँ आएकी थिइन् । सानै उमेर बुबाको निधन भएपछि अन्जु फुपु जानकी केसीको घरमा हुर्किन । उनै फुपुले अन्जुलाई संंगीत गुरु कृष्णमान डंगोलकहाँ संगीत सिक्न पुर्याएकी थिइन् ।
यसरी अन्जु पन्तको बाल्यकाल गीत–सङ्गीतसँगै बित्यो। रेडियोबाट बज्ने गीत, भजन र विद्यालयका सांस्कृतिक कार्यक्रममा उनको सक्रिय सहभागिता देखिन्थ्यो। औपचारिक शिक्षाका विस्तृत विवरण सार्वजनिक नभए पनि, सङ्गीतप्रतिको मोह र निरन्तर अभ्यासले उनलाई पेशागत यात्रातर्फ डोर्यायो। परिवारको प्रोत्साहन र आफ्नै आत्मविश्वासले उनलाई काठमाडौँ ल्यायो, जहाँबाट उनको साङ्गीतिक जीवनले स्पष्ट आकार लिन थाल्यो।
अन्जु पन्तको साङ्गीतिक करियरको निर्णायक मोड रेडियो नेपालद्वारा आयोजित राष्ट्रिय आधुनिक गीत प्रतियोगिता हो। यस प्रतियोगितामा प्रथम स्थान हासिल गरेपछि उनी सङ्गीतकर्मीहरूको ध्यानमा परिन्। यही सफलताले उनलाई रेकर्डिङ स्टुडियो र चलचित्र सङ्गीतसम्म पुर्यायो।
उनको प्रारम्भिक चर्चित गीत चलचित्र बगर मा समावेश “किन उड्यो पन्खी मन” हो। यही गीतबाट उनी नेपाली चलचित्र सङ्गीतमा स्थापित भइन्। भावपूर्ण स्वर र सरल प्रस्तुतिले छोटो समयमै श्रोता–दर्शकको मन जित्न उनी सफल भइन्।
अन्जु पन्त नेपाली सङ्गीत क्षेत्रकै सबैभन्दा व्यस्त र उत्पादनशील गायिकामध्ये एक हुन्। उनले ८ हजारभन्दा बढी गीत र ४०० भन्दा बढी नेपाली चलचित्रका गीतहरूमा स्वर दिएकी छिन्।
“नबिर्से तिमीलाई नपाए तिमीलाई”, “म तिमी बिना मरिहाल्छु” मलाई बाँसुरीले रुवायो, तिर्खा लाग्यो पानी खाएँ, “सुर्के थैली खै” म यस्तो गीत गाउँछु, पुर्व पश्चिम रेल, सुन सुन सुन्दरी जस्ता गीतहरूले उनलाई अपार लोकप्रियता दिलायो।
उनको स्वरको विशेषता भनेको प्रेम, वियोग, पीडा र आशालाई समान गहिराइका साथ प्रस्तुत गर्न सक्ने क्षमता हो। यही कारण उनका गीतहरू समय बितिसक्दा पनि श्रोताको स्मृतिमा जीवित रहन्छन्।
नेपाली महिला गायनमा अन्जु पन्त सबैभन्दा बढी गीत सङ्ख्या, स्टेज उपस्थिति र निरन्तर सक्रियताको हिसाबले उनी महिला गायिकामध्ये सबैभन्दा अगाडि मानिन्छिन्। उनले हालसम्म नेपाली, हिन्दी, उर्दु, बंगाली,अंग्रेजी लगायत १२ भाषामा गीत रेकर्ड गराइसेककी छिन । धेरै संगीतकर्मीहरू उनलाई “नेपाली आधुनिक गीतकी स्थायी स्वर” भनेर सम्मानपूर्वक सम्बोधन गर्छन्।
अन्जु पन्तले नेपाली गीत–सङ्गीतलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुर्याएकी छिन्। उनले अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया, जापान, दक्षिण कोरिया, कतार, दुबई, साउदी अरेबिया लगायत युरोपका विभिन्न देशहरूमा सांगीतिक प्रस्तुति दिएकी छिन्। विदेशमा रहेका नेपाली समुदायका लागि उनका कार्यक्रम भावनात्मक पुनर्मिलन जस्तै हुने गर्छन्, जहाँ गीतसँगै मातृभूमिको सम्झना जोडिन्छ।
व्यक्तिगत जीवनमा अन्जु पन्तले सहज मात्र होइन, कठिन यात्रासमेत पार गरेकी छिन्। उनले प्रारम्भमा गायक तथा सर्जक मनोजराजसँग विवाह गरेकी थिइन्। उक्त वैवाहिक जीवनबाट उनकी एक छोरी जन्मिइन्। तर समयक्रममा वैवाहिक सम्बन्ध टुटेपछि उनीहरू अलग भए। एकल आमाको रूपमा जीवन अघि बढाउँदा उनले व्यक्तिगत पीडालाई आफ्नो पेशागत जीवनमा असर पर्न दिइनन्। बरु त्यही अनुभवले उनको गायनलाई अझ प्रगढ बनेर अघि बढ्न साहस थपिए देखिन्छ।
पछि अन्जु पन्तले थिर कोइरालासँग दोश्रो विवाह गरिन्। पछिल्लो वैवाहिक सम्बन्धपछि उनको जीवनमा स्थिरता र सन्तुलन आएको देखिन्छ। पारिवारिक शान्तिसँगै उनी पुनः झन् सक्रिय रूपमा साङ्गीतिक यात्रामा केन्द्रित भएकी छिन्। जो उनको गायनको लागि स्वदेश बिदेश आवत जावत क्रमले पनि पुष्टि गरिरहेको छ।
हाल अन्जु पन्त नयाँ पुस्ताका सर्जकहरूसँग सहकार्य गर्दै समय अनुसार आफूलाई परिवर्तन गरिरहेकी छिन्। स्टेज कार्यक्रम, रेकर्डिङ, अन्तर्राष्ट्रिय कन्सर्ट र सामाजिक कार्यक्रममा उनको उपस्थिति निरन्तर छ। उनको स्वर आज पनि उत्तिकै मागमा छ, जुन दीर्घकालीन सफलताको प्रमाण हो।
यो क्रममा,अन्जु पन्तले आफ्नो साङ्गीतिक यात्रामा हिट्स एफएम म्युजिक अवार्ड, फिल्म अवार्ड लगायत विभिन्न राष्ट्रिय सङ्गीत सम्मानहरू प्राप्त गरेकी छिन्। यी सम्मानहरूले नेपाली सङ्गीतप्रतिको उनको योगदानलाई औपचारिक रूपमा मान्यता दिएका छन्।
पूर्वी जिल्लाहरु प्राय: गीत सङ्गीतका गाएक तथा कलाकारहरुका लागि एउटा उत्पत्तिको मुख्य जस्तै भएको जिल्लाहरु मध्यकै जिल्ला तेह्रथुमबाट सुरु भएको अन्जु पन्तको यात्रा आज विश्वका ठूला मञ्चसम्म पुगेको छ। स्वरको मिठास, निरन्तरता, संघर्ष र आत्मविश्वासको संगम नै अन्जु पन्त हुन्। नेपाली सङ्गीतको इतिहास लेखिँदा उनको नाम केवल सफल गायिकाका रूपमा होइन, एक युगको प्रतिनिधि स्वरका रूपमा लिने गरिन्छ।
