गौरव देवकोटा (काका) । “मिल्ने पनि तरिका हुन्छ” भन्ने उक्ति नेपाली वैकल्पिक राजनीतिको सन्दर्भमा जीवन्त छ। जस्तै एउटा छिमेकमा हामी छुट्टाछुट्टै घरमा बस्छौं तर चोक सबैको हुन्छ—यो पनि मिल्नु हो। अब सबै एउटै घरमा बस्नु सम्भव छ? चाहन सकिन्छ? यसरी नै बहुदलीय व्यवस्थामा दलहरू फरक विचार–दर्शन बोकेर दर्ता हुन्छन्।
गठबन्धन अप्राकृतिक हुँदा राम्रो मध्य अझै राम्रो कसरी छान्ने? कुनै दर्शन उत्कृष्ट भनी कसरी थाहा पाउने? Gen Z आन्दोलनपछिका वैकल्पिक पार्टीहरू—रा.स्व.पा., उज्यालो नेपाल, देश विकास पार्टी आदि—एक हुनु सुन्न राम्रो, तर जनतामा विकल्प घट्छ र कार्यकर्तामा दार्शनिक मतभेद हुन्छ। पछिल्लो नेपाली वैकल्पिक राजनीतिमा यो स्पष्ट देखियो।
उपमालाई अर्को उदाहरणले समृद्ध गरौं: छिमेकका घरहरूका बगैंचाहरू फरक फूल रुखले सजिएका हुन्छन्, तर चोक सफा राख्न सबैले योगदान गर्छन्। एउटै बगैंचामा सबै रोप्न खोज्दा विविधता हराउँछ, झगडा बढ्छ। २९ डिसेम्बर २०२५ मा रास्वपा र उज्यालो नेपालबीच पार्टी एकताको सहमति भयो, जसमा रवि लामिछाने, कुलमान घिसिङ सम्बन्धित थिए। तर, २ जनवरी २०२६ सम्ममा उज्यालो नेपालले रास्वपाको कार्यक्रम बहिस्कार गर्यो, एकता प्रक्रिया टुंगो नलागेपछि। यो अप्राकृतिक एकीकरणको उदाहरण हो, जसले कार्यकर्तामा मतभेद निम्त्यायो।
देश विकास पार्टीको राष्ट्रवादी दृष्टिकोणसँग यिनीहरूको प्रगतिशील liberalism मेल खाँदैन। Gen Z आन्दोलनले यी पार्टीहरूलाई जन्मायो। २०२५ को सोसल मिडिया ब्यानपछि युवा प्रदर्शनले वैकल्पिक शक्तिको आधार बनायो।पछिल्लो राष्ट्रिय सभा निर्वाचन तयारीमा (३१ डिसेम्बर २०२५ सम्म) कांग्रेस–एमाले तालमेल भयो, तर वैकल्पिकहरूबीच एकता विफल। ५ जनवरी २०२६ सम्मका समाचारहरूले देखाउँछन्: यस्तो गठबन्धनले सत्ता लिन्छ तर स्थिरता दिँदैन। जनताले उत्कृष्ट छान्न कार्यसम्पादन र पारदर्शिताबाट मापन गर्छन्।
विविध दलहरू साझा चोक (राष्ट्रिय हित) मा सहकार्य गर्दा लोकतन्त्र मजबुत हुन्छ।यो उपमाले सिकाउँछ: छुट्टै घरहरूले चोक सुन्दर बनाउँछन्, एउटै घरले विविधता नष्ट पार्छ। नेपाली वैकल्पिक राजनीतिमा Gen Z ले स्वस्थ प्रतिस्पर्धा ल्याउँछ, अप्राकृतिक एकीकरण नभई यसले बहुदलीयताको मर्म जोगाउँछ।
